Mąż przed śmiercią wydzierżawił sąsiadowi gospodarstwo rolne, które było naszą wspólną własnością. Ja nie podpisywałam umowy i nie wyraziłam na nią zgody. Obecnie po przeprowadzeniu postępowania spadkowego połowa gospodarstwa po mężu należy do mnie i dwóch córek. Poza tym jestem właścicielką swojej połowy. Czy umowa dzierżawy zawarta przez męża jest nadal ważna? Czy mogę żądać od sąsiada oddania gospodarstwa?
W świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego umowa zawarta przez męża Pani z sąsiadem jest nieważna. Zgodnie z art. 36 k.r.o., oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny.
Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku.
Małżonek może sprzeciwić się czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka, z wyjątkiem czynności w bieżących sprawach życia codziennego lub zmierzającej do zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny albo podejmowanej w ramach działalności zarobkowej.
W myśl art. 37 § 1 k.r.o., zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania:
1) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków;
2) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal;
3) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa;
4) darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.
Podkreślić należy, że art. 37 § 1 pkt 3) k.r.o. odnosi się do rozporządzeń całym przedsiębiorstwem czy też gospodarstwem rolnym ujmowanym jako przedmiot, a zatem zgoda małżonka nie jest wymagana co do czynności prawnych dotyczących poszczególnych składników przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.
Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.
W tej sytuacji może Pani zażądać od sąsiada wydania gospodarstwa, a jeśli nie zrobi tego dobrowolnie, trzeba będzie wnieść pozew do sądu na podstawie art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Sąsiadowi nie przysługuje to uprawnienie, gdyż umowa dzierżawy jest nieważna. Pozew należy skierować do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości.
Niniejsza porada została opracowana w ramach zadania publicznego pn. „Punkt nieodpłatnej pomocy prawnej/nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w Powiecie Łomżyńskim w 2026 r.”, które jest finansowane ze środków przyznanych przez Powiat Łomżyński otrzymanych z budżetu Państwa jako dotacja celowa.