Kilka miesięcy temu zmarł mój brat. Był on właścicielem gospodarstwa rolnego przekazanego mu przez rodziców. Nie założył własnej rodziny, więc tylko ja będę po nim dziedziczył. Przez część gruntów przebiega linia energetyczna. Jak wynika z księgi wieczystej, jest na nich ustanowiona u notariusza służebność przesyłu. Czy po śmierci brata ta służebność wygasa? Czy jako nowy właściciel muszę podpisać nowy akt notarialny? Czy mogę żądać jej wykreślenia z księgi wieczystej?
Nie ma takiej możliwości. Obciążona służebnością jest bowiem nieruchomość, a nie jej właściciel.
Zgodnie z art. 305[1] Kodeksu cywilnego, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Może to nastąpić za porozumieniem stron – wówczas właściciel nieruchomości składa stosowne oświadczenie w formie aktu notarialnego. Jeśli do takiego porozumienia nie dojdzie, pozostaje droga sądowa.
Służebność przesyłu, podobnie jak służebność gruntowa, jest przypisana do nieruchomości, a nie do jej właściciela. Ten stan rzeczy jest trwały. Każdy aktualny właściciel nieruchomości (w tym spadkobiercy zmarłego właściciela) musi respektować jej obciążenie służebnością. Tak więc śmierć jednego ze współwłaścicieli nieruchomości nie ma znaczenia dla dalszego istnienia służebności, ani nie powoduje konieczności zawarcia kolejnej umowy i złożenia oświadczenia w formie aktu notarialnego.
W myśl art. 305[3] § 2 k.c., służebność przesyłu wygasa najpóźniej wraz z zakończeniem likwidacji przedsiębiorstwa. Do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych, a więc służebność taka wygaśnie także wskutek jej niewykonywania przez lat 10. Ponadto może być zniesiona przez sąd w przypadkach określonych w art. 294 i 295 k.c.
W myśl pierwszego z tych przepisów, właściciel nieruchomości obciążonej (służebnością przesyłu) może się tego domagać za wynagrodzeniem, a podstawową przesłanką takiego żądania jest szczególna dla niego uciążliwość służebności. Natomiast zgodnie z art. 295 k.c., właściciela nieruchomości obciążonej może zwrócić się do sądu o zniesienie służebności przesyłu bez wynagrodzenia, gdy służebność utraciła dla nieruchomości władnącej (przedsiębiorstwa przesyłowego) wszelkie znaczenie.
Ponadto przedsiębiorstwo przesyłowe może zrzec się służebności. Zrzeczenie się służebności przesyłu to jednostronne oświadczenie woli przedsiębiorstwa przesyłowego, które rezygnuje z prawa do korzystania z cudzej nieruchomości. Stosuje się w takim przypadku odpowiednio art. 246 § 1k.c., zgodnie z którym, jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonego prawa rzeczowego, prawo to wygasa. Oświadczenie o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej.
W przypadku, kiedy prawo było ujawnione w księdze wieczystej, do jego wygaśnięcia potrzebne jest wykreślenie go z księgi wieczystej. Konieczne jest wówczas złożenie ww. oświadczenia, którego podpis zostaje notarialnie poświadczony.
Niniejsza porada została opracowana w ramach zadania publicznego pn. „Punkt nieodpłatnej pomocy prawnej/nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w Powiecie Łomżyńskim w 2026 r.”, które jest finansowane ze środków przyznanych przez Powiat Łomżyński otrzymanych z budżetu Państwa jako dotacja celowa.