Sąd ustanowił mnie niedawno opiekunem prawnym chorej psychicznie córki, która została ubezwłasnowolniona. Zanim to nastąpiło, córka zaciągała pożyczki w bankach i parabankach, które staram się stopniowo spłacać. Córka jest właścicielką działki budowlanej, którą otrzymała w wyniku podziału majątku po rozwodzie z mężem. Czy jako opiekun prawny mogłabym sprzedać tę działkę, co pozwoliłoby spłacić większość długów córki?
Aby móc sprzedać działkę należącą do ubezwłasnowolnionej córki, musi Pani uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego. Bez tego notariusz nie sporządzi umowy sprzedaży, a przeniesienie własności nieruchomości musi mieć formę aktu notarialnego.
W myśl art. 13 Kodeksu cywilnego, osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.
Celem instytucji ubezwłasnowolnienia jest ochrona danej osoby, jej praw majątkowych, a także praw niemajątkowych, w tym dóbr osobistych, np. zdrowia – w przypadku, gdy osoba ta odmawia poddania się niezbędnemu leczeniu.
Skutki orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym są daleko idące. Osoba ubezwłasnowolniona nie ma zdolności do czynności prawnych, co oznacza, że nie może samodzielnie zawierać umów, podejmować decyzji finansowych ani rozporządzać swoim majątkiem.
Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską. Opiekun prawny działa w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej i na jej rzecz. Zgodnie z art. 175 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim.
Możliwości działania opiekuna nie są nieograniczone. Kodeks rodzinny i opiekuńczy jasno określa zakres uprawnień opiekuna, stawiając na pierwszym miejscu dobro osoby ubezwłasnowolnionej.
Stosownie do art. 154 k.r.o. opiekun obowiązany jest wykonywać swe czynności z należytą starannością, jak tego wymaga dobro pozostającego pod opieką i interes społeczny. Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką i podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego. W konsekwencji na podstawie art. 156 k.r.o. powinien uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku podopiecznego.
Kodeks nie określa, które sprawy są ważniejsze. W orzecznictwie sądowym uznaje się za takie m.in.: umowy sprzedaży nieruchomości i dożywocia, rozporządzenie udziałem w prawie własności nieruchomości, umowę dzierżawy, zrzeczenie się majątku spadkowego, wytoczenie powództwa o zadośćuczynienie pieniężne za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia. Tak więc sprzedaż nieruchomości należącej do osoby z pewnością mieści się w katalogu spraw wymagających uzyskania zezwolenia.
Jak przewiduje art. 593 Kodeksu postępowania cywilnego, zezwolenia we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku osoby pozostającej pod opieką, udziela sąd opiekuńczy na wniosek opiekuna. Od wniosku w tej sprawie pobiera się stałą opłatę sądową w kwocie 100 zł.
Sądem opiekuńczym jest sąd rejonowy wydział rodzinny i nieletnich. Właściwy miejscowo jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania – sąd opiekuńczy miejsca jej pobytu.
Rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie wniosku opiekuna prawnego o wydanie zezwolenia sądu może zapaść albo po przeprowadzeniu rozprawy, albo na posiedzeniu niejawnym. W trakcie postępowania sąd będzie szczegółowo analizować sytuację dążąc do ustalenia, czy sprzedaż leży w interesie osoby ubezwłasnowolnionej. Dlatego należy dobrze uzasadnić wniosek.
Niniejsza porada została opracowana w ramach zadania publicznego pn. „Punkt nieodpłatnej pomocy prawnej/nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w Powiecie Łomżyńskim w 2026 r.”, które jest finansowane ze środków przyznanych przez Powiat Łomżyński otrzymanych z budżetu Państwa jako dotacja celowa.