Mam niepełnosprawnego syna, u którego stwierdzono autyzm dziecięcy współistniejący z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym. W orzeczeniu o niepełnoprawności Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności stwierdził, że syna nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wskazano na konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Czy w tej sytuacji mogę się starać o świadczenie pielęgnacyjne?
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
– jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W orzecznictwie sądowym dominuje stanowisko, że ww. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez użycie spójnika “oraz” wymaga, aby orzeczenie o niepełnosprawności zawierało oba wskazania tj. konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Do ubiegania się zatem o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania. Nie zachodzi natomiast możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy orzeczono wobec osoby niepełnosprawnej jedynie jedno ze wskazań. Tak orzekł m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt: I OSK 1923/11.
Wprawdzie w wyroku z dnia 10.07.2019 r. sygn. akt: III SA/Kr 136/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że jeżeli wskazano z powodu konkretnie istniejących przyczyn zdrowotnych na konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji niepełnosprawnego dziecka, to oczywistym jest, że wskazana była też konieczność stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji niepełnosprawnego dziecka. Trudno bowiem sobie wyobrazić, że konieczne jest współdziałanie rodzica w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji niepełnosprawnego dziecka do 16 roku życia, a jednocześnie nie będzie konieczne sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Jednak należy liczyć się z tym, że w przypadku posiadanego przez Panią orzeczenia o niepełnosprawności syna, otrzyma Pani decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Będzie od niej przysługiwać odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a następnie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Dlatego warto rozważyć, czy nie lepiej odwołać się od orzeczenia do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, jeżeli nie upłynął jeszcze czas na wniesienie odwołania wynoszący 14 dni od otrzymania orzeczenia. Należy domagać się zamieszczenia w orzeczeniu wskazania o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu odwołania warto powołać się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2025 r., sygn. akt: II USKP 125/23, w którym SN wskazał, że art. 4a ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych dotyczącym orzekania o niepełnosprawności u osób do 16 roku życia nie chodzi o niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych taką jak w przypadku niezdolności do samodzielnej egzystencji osób starszych, o której mowa w art. 4 ust. 4 ustawy, ale o zdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych w stopniu adekwatnym do wieku. Przy czym ustawowe kryterium niepełnosprawności w przypadku dziecka jest spełnione wówczas, gdy istnieje konieczność zapewnienia mu całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób, który przewyższa “normalne” wsparcie potrzebne osobie w danym wieku. Innymi słowy, kryterium to jest spełnione, jeśli dziecko wymaga całkowitej opieki lub pomocy przy wykonywaniu czynności dotyczących zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, które zdrowe dziecko w tym wieku powinno wykonywać samodzielnie.
W razie podtrzymania przez Wojewódzki Zespół orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności będzie Pani przysługiwać odwołanie do sądu rejonowego wydziały pracy i ubezpieczeń społecznych. Składa się je za pośrednictwem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w ciągu 30 dni od otrzymania orzeczenia.
Niniejsza porada została opracowana w ramach zadania publicznego pn. „Punkt nieodpłatnej pomocy prawnej/nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w Powiecie Łomżyńskim w 2026 r.”, które jest finansowane ze środków przyznanych przez Powiat Łomżyński otrzymanych z budżetu Państwa jako dotacja celowa.