Sąd orzekł wobec mnie wysoką grzywnę za jazdę samochodem w okresie obowiązywania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami, czyli za przestępstwo z art. 180a Kodeksu karnego. Jestem obecnie w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Zostałem zwolniony z pracy, a mam na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci. Czy mam szansę na umorzenie przynajmniej w części tej grzywny?
Umorzenie orzeczonej kary grzywny ma charakter wyjątkowy. Zgodnie z art. 51 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, jeżeli skazany, z przyczyn od niego niezależnych, nie uiścił grzywny, a wykonanie tej kary w innej drodze okazało się niemożliwe lub niecelowe, sąd może, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, grzywnę umorzyć w części, zaś wyjątkowo – również w całości. Nie zarządza się egzekucji, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna.
Przyczyny niezależne od skazanego to przede wszystkim wynik zmiany sytuacji rodzinnej lub majątkowej skazanego w porównaniu z tą, która istniała w momencie wyrokowania.
Jak stwierdził Sądu Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 maja 2021 r., sygn. akt: I KZ 16/21, domaganie się umorzenia w całości należności, w tym m.in. grzywny, bez uprzedniego postępowania egzekucyjnego, jest przedwczesne. Dopiero bowiem po bezskutecznych czynnościach egzekucyjnych podjętych przez komornika i po stwierdzeniu przez niego niemożności ściągnięcia należności w drodze egzekucji istnieje możliwość ich umorzenia. Zarządzenie przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego nie będzie konieczne wyłącznie wtedy, gdy z okoliczności sprawy wynika, że egzekucja byłaby bezskuteczna
Stwierdzona przez sąd niemożność uiszczenia grzywny musi mieć cechy trwałości, a więc ma być nieodwracalna w chwili dokonywania oceny. Należy mieć przy tym na względzie, że brak środków finansowych do spłacenia wymierzonej skazanemu grzywny nie wystarczy, by tę grzywnę umorzyć. W tej sytuacji można wykonać karę zastępczą.
Lepiej zatem ubiegać się o rozłożenie grzywny na raty na podstawie art. 49 § 1 k.k.w. W myśl tego przepisu, jeżeli natychmiastowe wykonanie grzywny pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki sąd może rozłożyć grzywnę na raty na czas nieprzekraczający 1 roku, licząc od dnia wydania pierwszego postanowienia w tym zakresie. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie, a zwłaszcza wówczas, gdy wysokość grzywny jest znaczna, można rozłożyć grzywnę na raty na okres do 3 lat.
Sąd Apelacyjny w Lublinie w postanowieniu z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt: II AKzw 865/11 wskazał, że uwzględnienie wniosku o umorzenie grzywny wymaga uznania, że po wydaniu wyroku nastąpiła istotna zmiana sytuacji majątkowej, osobistej lub rodzinnej skazanego. Sąd każdorazowo ma obowiązek ustalenia w oparciu o zebrane dowody, czy przesłanka ta ma miejsce. Ustaleń tych winno się dokonywać w oparciu o stan majątkowy skazanego, o dane dotyczące faktycznych jego zarobków, sytuację rodzinną, stan zdrowia skazanego, wykształcenie i zawód w powiązaniu z możliwościami zarobkowymi itp. Rozłożenie grzywny na raty zależy od uznania sądu.
Wniosek o rozłożenie grzywny na raty może złożyć skazany lub prokurator. Postępowanie w tym przedmiocie może być także wszczęte przez sąd z urzędu. Na postanowienie w przedmiocie rozłożenia grzywny na raty, a także jej umorzenia w części lub w całości przysługuje zażalenie.
Należy pamiętać o tym, że sąd odwoła rozłożenie grzywny na raty, jeżeli ujawnią się nowe lub poprzednio nieznane okoliczności, istotne dla rozstrzygnięcia. Rozłożenie grzywny na raty można odwołać również wówczas, gdy skazany uchybił terminowi płatności choćby jednej raty, chyba że wykaże, iż nastąpiło to z przyczyn od niego niezależnych.
Niniejsza porada została opracowana w ramach zadania publicznego pn. „Punkt nieodpłatnej pomocy prawnej/nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w Powiecie Łomżyńskim w 2026 r.”, które jest finansowane ze środków przyznanych przez Powiat Łomżyński otrzymanych z budżetu Państwa jako dotacja celowa.